Waar gaat het over?
Voldoende en gevarieerd bewegen helpt kinderen in hun ontwikkeling. Op de basisschool brengen ze een groot deel van hun dag door. Juist daar liggen dus kansen om bewegen te stimuleren. Steeds meer scholen maken er tijdens de schooldag ruimte voor. Maar hoe pak je dat aan en waar begin je? De Gezonde Basisschool van de Toekomst laat zien hoe je bewegen vóór, tijdens en na de schooldag kunt stimuleren.
Bewegen met impact
Scholen binnen De Gezonde Basisschool van de Toekomst zorgen ervoor dat alle leerlingen minimaal drie dagen per week 60 minuten gestimuleerd worden om te bewegen, naast twee kwalitatief goede gymlessen. Er wordt gestreefd naar meer beweegmomenten, passend bij de school en het rooster. Denk hierbij aan aanpassingen aan het schoolplein en het integreren van bewegen in het schoolbeleid.
In de video legt Marc, kwartiermaker in het GBT-implementatieteam uit hoe het sport- en spelaanbod er op een Gezonde Basisschool van de Toekomst er uit kan zien.
Wil je meer weten over de praktische organisatie van meer bewegen op school? Kijk dan eens op deze pagina:
Hier komt
een
gezonde generatie
in beweging!
Waarom is bewegen belangrijk?
Bewegen is niet alleen leuk, kinderen hebben het nodig. Het maakt ze fit, energiek en helpt bij een gezond gewicht. Kinderen die genoeg bewegen, ontwikkelen sterkere spieren en botten, een betere motoriek en hebben minder kans op overgewicht en (chronische) ziekten, nu en later. Maar bewegen doet méér. Tijdens sport en spel leren kinderen samenwerken, doorzetten en omgaan met emoties. Bewegen versterkt het zelfvertrouwen en vermindert stress of somberheid. Het helpt ook bij het leren: kinderen zijn alerter, kunnen zich beter concentreren en plannen.
Bewegen gaat niet ten koste van schoolprestaties, integendeel. Korte beweegtussendoortjes hebben juist een positief effect op de werkhouding. Veel leerkrachten merken dat leerlingen na beweging beter opletten en geconcentreerder aan het werk gaan. Win-win dus! Bovendien draagt bewegen op school bij aan kansengelijkheid. Niet alle kinderen hebben thuis dezelfde mogelijkheden om te sporten: soms is er geen geld, of wordt er simpelweg weinig belang aan gehecht. Door dagelijks op school voldoende te bewegen, krijgen álle kinderen – ongeacht achtergrond – de kans om actief te zijn en gezond op te groeien. Dat maakt het verschil!
Hoeveel beweging heeft een kind nodig?
Kinderen kunnen bijna niet te veel bewegen. Daarom geldt: bewegen is goed, meer bewegen is beter! Volgens de landelijke beweegrichtlijnen hebben kinderen elke dag minstens één uur matige tot intensieve beweging nodig, en drie keer per week spier- en botversterkende activiteiten. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn: rennen, klimmen, fietsen naar school, springen of dansen, alle beweging telt mee. Het is belangrijk dat bewegen en stilzitten elkaar op een schooldag afwisselen.
Wat kinderen daarvoor nodig hebben? Tijd, ruimte en iemand die ze enthousiasmeert. Een spelbegeleider of actieve leerkracht kan het verschil maken door kinderen uit te dagen en in beweging te krijgen.
Kwalitatieve gymlessen
Gymlessen vormen de basis voor vaardig en met plezier leren bewegen. Deze lessen worden gegeven door bevoegde leerkrachten of vakleerkrachten. Gebruik de scan bewegingsonderwijs van de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de gymlessen op jouw school.
Aan de slag!
Bewegen in schoolbeleid
Om meer bewegen structureel onderdeel te maken van de school, leg je het vast in het schoolbeleid. Een goed beweegbeleid helpt scholen om op een structurele manier bij te dragen aan de motorische, sociale en emotionele ontwikkeling van leerlingen. KVLO en Kenniscentrum Sport & Bewegen maakten een voorbeeld sportbeleid. Dit voorbeeldbeleid kun je gebruiken als basis en aanpassen aan de situatie, ambities en mogelijkheden van jouw school. Ook via de Gezonde School kun je aan de slag met het thema Bewegen & sport.
Voorbeeldbeleid Kenniscentrum S&BGezonde School
Hoe het beweegbeleid er precies eruitziet, hangt af van de wensen en mogelijkheden van de school. Er zijn verschillende manieren: Beweegmomenten tijdens de les, bewegend leren, voor- en naschools aanbod, begeleid bewegen in de pauzes of een concept als de Dynamische Schooldag.
Ook draagt de inrichting van de school en het schoolplein bij aan het beweeggedrag van kinderen.
- Schoolplein: Een uitdagend, groen en gevarieerd schoolplein nodigt uit tot spelen, bewegen en buitenlessen. Gebruik de Toolkit Schoolpleinen voor concrete tips of lees de Whitepaper van de VU, Jantje Beton en IVN over de positieve impact van groene schoolpleinen op de ontwikkeling van kinderen, de kwaliteit van het onderwijs, de klimaatbestendigheid van de omgeving en biodiversiteit.
- Schoolinrichting: Denk aan symbolen op de vloer, hoeken op de gang of speelmaterialen in centrale ruimtes.
Zo ontstaat een veilige en stimulerende beweegomgeving!
Beweegmomenten tijdens de les
Zitten en leren kunnen prima worden afgewisseld. Dit kunnen actieve pauzes zijn, gymlessen, drama of dans, maar ook bijvoorbeeld bewegend leren of een energizer. Deze afwisseling zorgt voor dynamiek tijdens de schooldag.
- Energizers: Korte beweegtussendoortjes die concentratie en werkhouding verbeteren.
- Bewegend leren: Tijdens bewegend leren wordt door middel van verschillende bewegingsactiviteiten nieuwe informatie aangeleerd en lesstof geautomatiseerd en inzichtelijk gemaakt.
- Lees meer over erkende beweeginterventies op Alles over Sport.
- Lees meer over het verschil tussen bewegend leren en energizers en wat het oplevert in dit artikel van de Gezonde School.
Naschoolse sport- en spelactiviteiten
Na schooltijd is er ruimte voor extra beweging. Samenwerking met sportverenigingen of buurtsportcoaches maakt het aanbod breder en aantrekkelijker. Organiseer activiteiten die aansluiten bij de behoeften en interesses en direct na schooltijd om zoveel mogelijk kinderen te bereiken. Kennismaking met een breed scala aan sport- en beweegmogelijkheden trekt kinderen vervolgens wellicht over de streep om zich aan te sluiten bij een sportvereniging!
Hoe het beweegbeleid er precies eruitziet, hangt af van de wensen en mogelijkheden van de school
Begeleid bewegen tijdens de pauzes
Begeleid sport- en spelaanbod tijdens de pauzes is één van de meest voorkomende manieren op Gezonde Basisscholen van de Toekomst om meer bewegen in de schooldag te integreren.
Beweegactiviteiten tijdens de pauzes kunnen worden begeleid door:
- Pedagogisch medewerkers (vanuit bijvoorbeeld de BSO),
- Onderwijsassistenten of sportcoaches,
- Buurtsportcoaches, stagiaires of vrijwilligers,
Hierbij kun je gebruik maken van het schoolplein en de materialen die de school al heeft. Ook zijn er verschillende partijen die beweegboxen aanbieden.
Bij de start van de schooldag
Ook bij de start van de dag kunnen kinderen al in beweging komen. Je kunt ouders vragen om kinderen zoveel mogelijk lopend of op de fiets naar school te laten komen. Ook kun je denken aan een gezamenlijke beweegactiviteit met de school/klas, bijvoorbeeld met de Daily Mile: Kinderen gaan samen met de leerkracht naar buiten om 15 minuten te rennen of wandelen, minstens drie keer per week. Even eruit, even bewegen en daarna met hernieuwde energie weer aan de slag!
Handige tips & informatie
Algemeen
- De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding geeft tips voor goed bewegingsonderwijs | Impuls Bewegingsonderwijs
- Het thema Bewegen en Sport op een blijvende manier implementeren? Dat kan zo | Gezonde School
Ondersteuning voor leerkrachten
- Tips om als leerkracht meer uit sport en bewegen te halen | Kenniscentrum Sport en Bewegen
- Handreiking stimuleren van meer en beter bewegen voor school en omgeving | Kenniscentrum Sport en Bewegen
Bewegen tijdens de schooldag
- Alle informatie over de dynamische schooldag | Dynamische schooldag
- Alles over bewegen gedurende de schooldag, en hoe je dit inricht | Alles over Sport
- Te veel zitten, hoe slecht is dat? Dit artikel legt het uit en biedt oplossingen | Artikel
- Inspiratie voor bewegend leren vind je via het Bewegend Leren Platform
Inspirerende sportieve scholen
CBS De Waterhof
In 2024 werd de school bekroond tot sportiefste basisschool van Nederland!
Beweging en sport zijn hier verweven met het lesprogramma. Cognitieve en fysieke activiteiten worden afgewisseld, net als prikkelrijke en prikkelarme momenten. Leerlingen zitten nooit langer dan 30 minuten stil en zijn veel buiten. Benieuwd hoe CBS De Waterhof dit heeft gerealiseerd?
- De dynamische schooldag op basisschool de Waterhof in Delft | Filmpje
- Zo verloopt de dynamische schooldag op de Waterhof - de sportiefste basisschool van Nederland | Artikel
Andere sportieve scholen
- De dynamische schooldag op Het Lichtpunt - sportiefste school 2022 | Filmpje
- Dit zijn de sportiefste basisscholen van Nederland in 2024 | Artikel
- Zo zorgen deze vier sportieve basisscholen voor beweging tijdens en na schooltijd | Artikel
- Meer bewegen tijdens de schooldag | Rapport
- Voorbeelden van scholen die aan de slag zijn met bewegen gedurende de schooldag | Gezonde School en Impuls Bewegingsonderwijs
- Basisschool De Twijn in Alblasserdam laat zien hoe inrichting beweging stimuleert.
Deze scholen doen al mee
Hoe reageren leerlingen en leerkrachten op de veranderingen in de school? Hebben de veranderingen effect? Monitoring en evaluatie vormen een belangrijk onderdeel van De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Lees hier hoe je dit organiseert.